અમેરીકામાં રહેતા ગુજરાતી બાળકો માટે ગુજરાતીમાં ભાષામાં વપરાતા ગ્રામ્ય રહેણી કેણીના ખાસ શબ્દો

Sharing post

આપણી ભાષામાં વપરાતા ગ્રામ્ય રહેણી કેણીના ખાસ શબ્દો જેમાના કેટલાક નવી

પેઢીને જાણમા પણ નહી હોય…જેવા કે…

૧.● દોરી – કપડાં સૂકવવા કે કઈ બાંધવા માટે
૨.●વળગણી-કપડા સુકવવા બાંધેલી દોરી કે લાકડા ની વળી ને વળગણી કહેતા
૩.● જાળી – ભમરડો ફેરવવા માટે
૪.● રાશ – બળદને કન્ટ્રોલ કરવાની લગામ
૫.●અછોડો:-રાશથી નાનોને ઢોરને ખીલે બાધવા વપરાતો દોરડાનો ટુકડો
૬.● વરત – પાણી કાઢવાના કોસ માટે વપરાતું જાડુ દોરડું
૭.● વરતડી – પાણી કાઢવાના કોસ માટે વપરાતું પાતળું દોરડું
૮.●વરેડુ-ગાડામા પુળા કે ઘાસ ભર્યા પછી તેને ગાડાની આકડીઓ સાથે બાધવાનુ મોટુ દોરડુ
૯.● નાથ – બળદના નાકમાં પરોવી તેને કન્ટ્રોલ કરવા વપરાતી દોરી
૧૦.●છીકલુ:-દોરીની ગુથેલી જાળી જે બળદને પહેરાવાતી હતી જેથી ચાલુ કામે ખાઈ ન શકે
૧૧.● રાંઢવુ – જુદા જુદા કામ માટે વપરાતી જાડી મજબુત જાડી દોરી
૧૨.● નાડી – ચોરણી કે પાયજામાંં કમરે બાંધવાની પાતળી દોરી
૧૩.● નોંજણું – ગાયને દોહતી વખતે પાછળના બે પગ અને પુંછડાને સાથે બાંધી ગાયની હલચલ ને રોકવા માટે વપરાતી દોરી.
૧૪.● ડામણ – ઘોડા કે ગધેડાને છુટ્ટા ચરવા છોડવામાં આવે ત્યારે તેના એક આગળનો પગ અને એક પાછળના પગને સાથે દોરીથી બાંધવામાં આવે છે જેથી તે બહુ ઝડપથી દોડી શકે નહિ અને તરત જ પકડાઈ જાય. આ દોરીને ડામણ કહે છે.
૧૫.●ડેરો:-ભેસને બે પગ વચ્ચે રહે તે બંધાતુ લાકડુ જેથી તે દોડી ન શકે.
૧૬.● જોતર – બળદને ગાડા સાથે જોડવામાં વપરાતી દોરીનું સાધન
૧૭.● નેતર – છાશ કરવા માટે વલોણાને ફેરવવા વપરાતી દોરી
૧૮.●નેણ:-ગાડા સાથે ઘુસરી બાધવા માટેની ચામડાનુ દોરડુ…
૧૯.● આ ઉપરાંત દોરીના મટિરિયલને લીધે જુદા નામો છે દા. ત.
૨૦.● શીંદરી- કાપડની ચીદડીમાંથી બનાવેલી દોરી.
૨૧.● સૂતળી – શણમાં થી બનાવેલી દોરી
૨૨.● વાણ- જંગલી વેલા વિગરે વનસ્પતિમાંથી બનાવેલી દોરી
૨૩.● કાથી – નાળિયેરના છોતરામાંથી બનાવેલી દોરી
…તે જ રીતે કપડાના જુદા જુદા આકારના જુદા જુદા કામ માટે વપરાતા ટુકડાના જુદા જુદા નામ છે. જેમ કે,
૨૪.● ચાકળો- સુતરાઉ કાપડનો ચોરસ ટુકડો, જેમાં ભાત કરી દીવાલ પર ટીંગાડી શકાય.
૨૫.● પછેડી- માથે બાંધવા અથવા ખભા પર રાખવા વપરાતો કાપડનો ટુકડો.
૨૬.●ફાટ-કાલા કે ખેતીની પેદાશ છોડ પરથી વીણી કમરે બાધેલા કપડામા ભેગી થાય તે
૨૭.● ચોફાળ -(ચલાકો) પછેડી કરતા મોટા કાપડનો ટુકડો જે ખાસ કરીને ગાંસડી બાંધવા વપરાય છે.
૨૮.● બુંગણ – ચોફાળ કરતા પણ મોટો જાડા કાપડનો ભાગ જે જુદા જુદા ખેતીના કામ માટે વપરાય છે.
૨૯.● ફાળિયું- માથે બાંધવા માટે પાતળો કાપડનો ટુકડો
૩૦.● પનિયું- કમરે બાંધવાનું કાપડ
૩૧.● ગુમછો- આછું,પાતળુ લાલ કાપડ
૩૨.● ઓછાડ- ગાદલાને કવર કરવા વપરાતું કાપડ.
૩૩.● કામળી- ઉનનું વસ્ત્ર જે ખભા પર રાખવામાં તથા ઓઢવામાં વપરાય છે.
૩૪.● મસોતું- રસોડામાં વપરાતું હાથ લુંછવા માટે તથા વાસણ લુસવા માટે વપરાતો કાપડનો ટુકડો.
૩૫.● પંચિયું- શરીર લુચવા માટે અને કમર નીચે બાંધવા માટે વપરાતો કાપડનો ટુકડો.
૩૬.● અબોટિયું – પૂજા અથવા અન્ય ર્ધાિમક વિધિ કરતી વખતે પહેરવામાં આવતું ધોતી જેવું કાપડ.
૩૭.●ડામશયો ( ગાદલા ગોદડાં નો ઢગલો)
૩૮.●મોઢવું (ગોઠવેલા છાણાં નો ઢગલો)
૩૯.●શિપર ( સપાટ પથ્થર )
૪૦.●પાણો ( પથ્થર)
૪૧.●ઢીકો (ફાઇટ મારવી)
૪૨.●ઝન્તર (વાજિંત્ર)
૪૩.●વાહર (પવન)
૪૪.●ભોઠું પડવું ( શરમાવું )
૪૫.●હટાણું. ( ખરીદી કરવા જવું )
૪૬.●વતરણું ( સ્લેટ ની પેન)
૪૭.●નિહાળીયા (વિદ્યાર્થી )
૪૮.●બોઘરૂં. ( દૂધ છાશ નું વાસણ )
૪૯.●રાડા (ડુંડા કાપ્યા પછી નું થડ)
૫૦.●નિરણ (પાલતુ પશુ ને ખાવા માટે)
૫૧.●ખાણ ( ઢોર કપાસિયા ખોળ વગેરે)
૫૨.●ખોળ. ( ટેલકાઢ્યાં પછી બિયા નો કુચો)
૫૩.●ખાહડા ( પગરખાં)
૫૪.●બુસ્કોટ ( શર્ટ )
૫૫.●પાટલુન ( પેન્ટ)
૫૬.●ભીસ્કુટ ( બિસ્કીટ )
૫૭.●ફારશયો ( કોમેડિયન )
૫૮.●ફારસ. ( કોમિક )
૫૯.●વન્ડી. ( દીવાલ )
૬૦.●ઠામડાં ( વાસણ )
૬૧.●લેવકળો ( માગ માગ કરનાર )
૬૨.●ભેરુ (દોસ્ત )
૬૩.●ગાંગરવુ. (બુમાબુમ કરવી)
૬૪.●કાંઠાળો ( હાઈટ વાળો )
૬૫.●ડણક ( સિંહ ની ત્રાડ)
૬૬.●બકાલુ (શાક ભાજી )
૬૭.●વણોતર ( નોકર)
૬૮.●ગમાંણ ( પાલતુ ઢોર ને ખાવા ની જગ્યા)
૬૯.●રાંઢવુ ( દોરડું )
૭૦.●દુઝાણુ. (દૂધ દેતા પશુ રાખવા )
૭૧.●પાણીયારૂ ( પાણી ના માટલા ની જગ્યા )
૭૨.●અડબાવ (ખોટું ઉગેલું ઘાસ)
૭૩.●દકતર (સ્કૂલ બેગ)
૭૪.●પેરણ. (પહેરવેશ ખમીસ)
૭૫.●ગોખલો (દીવાલ માં કઈક મુકવા નો ખાડો)
૭૬.●બાક્સ (માચિસ )
૭૭.●નિહણી ( નિસરણી)
૭૮.●ઢાંઢા ( બળદ )
૭૯.●કોહ ( પાણી સિચ્ચાંઈ માટે નું સાધન)
૮૦.●વેંત ,(તેવડ)
૮૧.●હડી કાઢ (દોડાદોડ,,)
૮૨.●કળી ( ઝીણા ગાઠીયા )
૮૩.●મેં પાણી. ( વરસાદ )
૮૪.●વટક વાળવું
૮૫.●વરહ (વર્ષ,)
૮૬.●બે ખેતર વા ,( દુરી નું એક માપ)
૮૭.●વાડો
૮૮.●૧ ગાવ (અંતર)
૮૯.●બાંડિયું
૯૦.●મોર થા ,( આગળ થા)
૯૧.●જિકવું
૯૨.●માંડવી(શીંગ)
૯૩.●અડાળી( રકાબી)
૯૪.●સિસણ્યું
૯૫.●દા આવવો (દાવ આપવો લેવો )
૯૬.●વાંહે (પાછળ)
૯૭.●ઢીસ્કો ( ઠીંગણા)
૯૮.●બૂતાન (બટન)
૯૯.●બટન( સ્વીચ )
૧૦૦.●રેઢિયાર (ધણી ધાણી વગર)
૧૦૧.● લુગડું – સાડીને લુગડું પણ કહે છે.
ગ્રામ્ય પ્રદેશમાં વપરાતા ઓજારો:-
૧.● પરોણો – બળદને હાંકવા માટેની લાકડી
૨.● કળીયુ – ખેતી માટેનું સાધન
૩.● બેલી- બે ભાગમાં વહેંચાયેલું લોખંડના સળીયાને ટીપીને બનાવેલું ખેતરમાં ઘાસ કાઢવાનું સાધન.
૪.● ફાળ – હળનો નીચેનો ભાગ
૫.● કોશ – ખોદવા માટે વપરાતો સીધો લોખંડનો સળિયો
૬.● કોસ (ઉ. કોહ) – કુવામાંથી બળદ વડે પાણી કાઢવાનું સાધન
૭.● સુંઢ – કોસનો ચામડાનો ભાગ
૮.● ગરેડી – કોસને ઉપર ખેંચવા માટે વપરાતુ ચક્ર
૯.● પાડો – બળદગાડીના પૈડામાંથી પસાર થતી એક્સલને જેમાંથી પસાર કરવામાં આવે છે તે મજબુત મોટું લાકડું
૧૦.● તરેલું – કોસમાં બળદને જોડવાનું સાધન
૧૧.● ધોંસરુ – ગાડી કે હળને બળદ સાથે જોડવાનું સાધન
૧૨.● પાટ – ખેડયા પછી જમીનના ઢેફા ભાંગી જમીન સપાટ કરવા વપરાતુ મોટું લાકડું
૧૩.● ઈસ – ખાટલામાં વપરાતા બે લાંબા લાકડા
૧૪.● ઉપલું – ખાટલામાં વપરાતા બે ટુંકા લાકડા
૧૫.● પાંગથ – ખાટલાના એક છેડે ખાટલાના ભરેલા દોરડાઓ ને સખત રાખવા વપરાતું જાડું દોરડું
૧૬.● તગારું – સીધી ધારવાળું નાની સાઈઝનું પતરાનું માલ ભરવાનું સાધન
૧૭.● ઘમેલું – કાંઠાને ગોળ વાખેલું તગારા કરતા મોટું સાધન
૧૮.● બકડીયું – તગારાને બે બાજુ કડીથી ઉપાડી શકાય તેવું સાધન
૧૯.● સૂયો – કોથળાને શીવવા માટે વપરાતી જાડી સોય
૨૦.● રાંપ – ખેડેલી જમીનને સાફ કરવા વપરાતું સાધન
૨૧.●દંતારી-ઘાસ,પાદડી તુટે નહી તે રીતે ભેગુ કરવાનુ સાધન
૨૨.●પાસી-વાડ કરવા માટે થોર કાપવાનુ દાતાવાળુ સાધન
૨૩.● રંધો – સૂતારનું પાટિયા વગેરેને લીસા કરવાનું સાધન
૨૪.● નેવા – છાપરામાંથી પાણી પડવાના ભાગ
૨૫.● મોભ – છાપરાના મધ્યમાં આવેલ મજબુત ટેકો જેના તરફથી બંને બાજુ ઢાળ હોય
૨૬.● વળી – મોભ અને દિવાલ પર રાખેલ પાતળું લાકડું જેના પર નળીયા ગોઠવી શકાય.
૨૭.● સાલ – ખાટલામાં ઈસ કે ઉપળાંને બંને છેડે અણી કાઢી તેને પાયામાં બંધ બેસતા કરવામાં આવે છે આવા લાકડાને સાલ કહે છે.
૨૮.● વિંધ – સાલ જેમાં નાખવામાં આવે છે તે કાણાવાળા પોલાણને વિંધ કહે છે.
૨૯.● પાયો – ખાટલાના ઉભા લાકડા જે વિંધમાં સાલ બેસે તે લાકડાના ભાગને પાયા કહે છે
૩૦.● ઢોલિયો – મજબુત અને મોટા અને શણગારેલા ખાટલાને ઢોલિયો કહે છે.
૩૧.●ઢોલડી-નાના ખાટલાને ઢોલડી કહે છે.
૩૨.● નીક – ખેતરમાં પાણી લઇ જવા બનાવેલ વ્યવસ્થા ને નીક કહે છે.
૩૩.● ધોરિયો – મોટી નીક ને ધોરિયો કહે છે.
૩૪.●ઉદરિયુ-રેતાળ જમીનમા પિયત વેળા ઉદરના દર વડે પાણી બીજે ફુટે તે
૩૫.● છીંડું – વાડમાં બાકોરું હોય તો તેને છીંડું કહે છે.
૩૬.●ગાડાવાટ:-પાછળ આવેલા ખેતરમા ગાડુ લયી જવા ખુલ્લી મુકાતી જગ્યા
૩૭.● ખળું – અનાજના ડુંડાને સુકવી તેને પીસીને દાણા છુટા પાડવા માટે વપરાતી જગ્યા
૩૮.● કેડો – રસ્તો
૩૯.● કેડી – પગ રસ્તો
૪૦.● વંડી – દિવાલ
૪૧.● કમાડ – મોટું બારણું
૪૨.● ડેલો – મોટા કમાડવાળું બારણું.
૪૩.●દંતાર-ત્રણ દાતા (વચ્ચે કાણાવાળા)
જોડીને બનાવેલ સાધન જે દાણા વાવવામા
કામે લેવાય છે.વાવણીયો પણ કહે છે.
૪૪.●માણુ:-લાકડાની ઉપરથી ગોળને નીચેથી સપાટ તેમા ત્રણ ચાર કાણા સોસરવા
હોય છે જેમા પોલા વાસના દંડા લગાડી વાવણીયાના દાતાના કાણામા પરોવી દઈ બી
ઓળવી વાવણી.થાય તે….
૪૫.●છોરીયુ::-નાની કોદાળી.ઘાસને છોલવા માટે..
૪૬.●કાઈટ્યુ:-દાતા વગરનુ પણ ટીપીને ધાર કાઢેલુ.દાતરડુ…
૪૭.●ત્રિફળાયુ:-ત્રણ ફણા વાળુ ખેડનુ ઓજાર
૪૮.●આડુ:-ગાડામા વપરાતુ. લાકડાનુ સહેજ ગોળ હોય તે
૪૯.●પાજરી:-ગાડામા ખાતર,બાજરીના. ઢુઢા,ઘઉનુ ભુસુ ભરવા લગાડાય તે
૫૦.●માચી(ગાડાની):-બે પાયા વાળી ખાટલાની જેમ દોરીથી ભરેલ તે લગ્ન
પ્રસંગે ગાડા પર બંધાતી તેથી ઢાળ ન પડે
૫૧.●સમોલ:-ઘુસરી કે ઘુસરાના છેડે બળદ
બહાર ન નીકળી જાય તે માટે
૫૨.●જોતર:-બળદની કાધ પર ઘુસરી મુક્યા પછી ચામડાનો એક.પટ્ટો જે ઘુસરીને સમોલ
સાથે બાધવામા આવે તે
૫૩.●કાલર:-પૂળાને આડા ઉભા ગોઠવીને કરાતો સંગ્રહ
૫૪.●ઓઘલી:-પૂળાને લાબો સંગ્રહી રાખવા નીચેથી ગોળાકારને ઉપર જતા શંકુ આકારને
૫૫.●સાલા(હાલા):પૂળાને મોટા જત્થામા ચોમાસામા પલળે નહી તેવી રીતની મોટી
ઓઘલી જેવી પધ્ધતિ જેમા જેવાકે ધઉનુ
પરાર,મગફળીની પાદડી સંગ્રહવામા આવે તે…આના ખાસ બનાવનાર હતા.
૫૬.●ભંડારીયુ:-બળદગાડામા નીચે ભાગે
આવતી ડેકી…
૫૭.●ગોફણ/ગિલોલ:-પાક પરથી પક્ષીઓ
તેમજ વાદરાને ભગાડવાના કામે લેવાય તે.
૫૮.●રવૈયો:-દહી વલોવી છાસ બનાવવા માટે
૫૯.●પાટીયુ:-માટીની પહોળા મોઢાવાળી માટલી જેમા અગાઉના સમયમા શાક, ખીચડી વિગેરે રાધવામા આવતુ તે.
૬૦.●હલાણુ:-હળથી ખેડવા ગોળ રાઉન્ડથી ખેડાતી જમીન….એક ગ્રામીણ માપ
૬૧.●દામુ:-નીકમાથી ક્યારામા પાણી વાળવાનીને બંધ કરવાની જગ્યા.
૬૨.◆છરીયુ:-એક લાબા પટ્ટાની મોટી ક્યારી.
૬૩.●ગુથણુ:-ઘુસરીના મધ્યભાગે આવેલ લોખંડનો ખીલો..જેનાથી હળ,સાતિ રાશથી બાધવામા આવે…
૬૪.●ઢોચકુ:-નાની ધાતુની બરણી
65 બડામશયો ( ગાદલા ગોદડાં નો ઢગલો)
66 મોઢવું (ગોઠવેલા છાણાં નો ઢગલો)
67 નશિપર ( સપાટ પથ્થર )
68 પાણો ( પથ્થર)
69 ઢીકો (ફાઇટ મારવી)
70 બઝન્તર (વાજિંત્ર)
71 વાહર (પવન)
72 ભોઠું પડવું ( શરમાવું )
73 બહટાણું. ( ખરીદી કરવા જવું )
74 વતરણું ( સ્લેટ ની પેન)
75 નિહાળીયા (વિદ્યાર્થી )
76 બોઘરૂં. ( દૂધ છાશ નું વાસણ )
77 રાડા (ડુંડા કાપ્યા પછી નું થડ)
78 નિરણ (પાલતુ પશુ ને ખાવા માટે)
79 ખાણ ( ઢોર કપાસિયા ખોળ વગેરે)
80 ખોળ. ( ટેલકાઢ્યાં પછી બિયા નો કુચો)
81 નખાહડા ( પગરખાં)
82 બુસ્કોટ ( શર્ટ )
83 ( પેન્ટ)
84 ભીસ્કુટ ( બિસ્કીટ )
85 નફારશયો ( કોમેડિયન )
86 ફારસ. ( કોમિક )
87 વન્ડી. ( દીવાલ )
88 ઠામડાં ( વાસણ )
89 ન લેવકળો ( માગ માગ કરનાર )
90 ભેરુ (દોસ્ત )
91 ગાંગરવુ. (બુમાબુમ કરવી)
92 કાંઠાળો ( હાઈટ વાળો )
93 ડણક ( સિંહ ની ત્રાડ)
94 બકાલુ (શાક ભાજી )
95 વણોતર ( નોકર)
96 નગમાંણ ( પાલતુ ઢોર ને ખાવા ની જગ્યા)
97 રાંઢવુ ( દોરડું )
98 દુઝાણુ. (દૂધ દેતા પશુ રાખવા )
99 પાણીયારૂ ( પાણી ના માટલા ની જગ્યા )
100 અડબાવ (ખોટું ઉગેલું ઘાસ)
101 બદકતર (સ્કૂલ બેગ)
102 પેરણ. (પહેરવેશ ખમીસ)
103 ગોખલો (દીવાલ માં કઈક મુકવા નો ખાડો)
104 બાક્સ (માચિસ )
105 નિહણી ( નિસરણી)
106 ઢાંઢા ( બળદ )
107 કોહ ( પાણી સિચ્ચાંઈ માટે નું સાધન)
108 વેંત ,(તેવડ)
109 હડી કાઢ (દોડાદોડ,,)
110 કળી ( ઝીણા ગાઠીયા )
111 મેં પાણી. ( વરસાદ )
112 વટક વાળવું
113 વરહ (વર્ષ,)
114 બે ખેતર વા ,( દુરી નું એક માપ)
115 વાડો
116 ૧ ગાવ (અંતર)
117 બાંડિયું
118 મોર થા ,( આગળ થા)
119જિકવું
120 માંડવી(શીંગ)
121 અડાળી( રકાબી)
122 સિસણ્યું
123 દા આવવો (દાવ આપવો લેવો )
124 વાંહે (પાછળ)
125 ઢીસ્કો ( ઠીંગણા)
126 બૂતાન (બટન)
127 બટન( સ્વીચ )
128 રેઢિયાર (ધણી ધાણી વગર)
129 ઝાંપો(ખડકી)ડેલી

You may also like...

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *